Vroege Middeleeuwen

Meer over de vroege Middeleeuwen   

Onder vroege middeleeuwen verstaat men in Europa de periode die loopt van de 5e eeuw (de val van het West-Romeinse Rijk) tot het einde van de 10e eeuw. Men gebruikt, helaas, voor deze periode ook wel de term ‘duistere’ of ‘donkere middeleeuwen’. Uit deze periode zijn weinig schriftelijke bronnen bekend en onze kennis over deze periode is wat dat betreft nog beperkt. Ook de bevolkingskrimp en de achteruitgang in levensstandaard in vergelijking met die in de Romeinse tijd, is een reden deze eeuwen te beschouwen als een periode van verval. Maar…..

Steeds meer bekend   

vroege middeleeuwenMet name door archeologische vondsten is de laatste jaren steeds meer bekend geworden over de vroege middeleeuwen. De periode waarin de Salische Franken aan de macht kwamen blijkt voor onze streken een hele bijzondere en ook welvarende periode. Tevens moet worden opgemerkt dat de geschiedenis van de vroege middeleeuwen in de Germaanse gebieden vooral is bekeken vanuit het standpunt van de Romeinse schrijvers; zij voelden zich superieur en ver verheven boven de barbaarse stammen en de geschiedschrijving is dan ook sterk gekleurd door hun houding.

Salische Franken   

De middeleeuwen begonnen toen het gezag van het Romeinse Rijk afkalfde door binnenlandse onrust zoals burgeroorlogen en door het binnendringen van verschillende “barbaarse” volkeren binnen de grenzen van het Rijk.

Waar kwamen ze vandaan?

De Salische Franken (of Saliërs) maakten deel uit van het Germaanse stamverband van de Franken. In 358 vestigden zij zich binnen het Romeinse Rijk in Toxandrië. Ze kwamen uit delen van Germania die ten oosten van de IJssel en Rijn waren gelegen. Een ander Frankisch stamverband, de Ripuarische Franken, waarmee de Saliërs zich later verenigden, leefden zuidelijker, ter hoogte van Keulen.

Het belang van families

De Saliërs vormden in eerste instantie een los stammenverbond dat in antwoord op de Romeinse macht was opgericht. Elke stam bestond uit een aantal familiegroepen die zich rondom een enkele vooraanstaande familie hadden gegroepeerd. Het belang van de familie blijkt heel sterk uit de Salische Wet, die bepaalde dat een individu dat geen deel uitmaakte van een familie geen recht op bescherming had. Eén Salische familie komt in het begin van de vijfde eeuw naar voren in de geschiedenis. Deze familie werd bekend als de Merovingen – een dynastie van Salische koningen die werden vernoemd naar Childerics mythische vader Merovech, aan wiens geboorte bovennatuurlijke elementen werden toegedicht.

Frankische Rijk

De Franken vormden de eerste stabiele en machtige staat in West-Europa na de verdwijning van het West-Romeinse rijk. Onder de Merovingische koningen werd het Frankische rijk steeds meer een centraal geregeerde staat. Vanaf ongeveer 420 werd onder het leiderschap van Chlodio, waarschijnlijk de vader van Merovech, het grondgebied van de Franken uitgebreid tot aan de Somme in Noord-Frankrijk. Er ontstond een koninkrijk waarvan de Belgische stad Doornik de hoofdstad werd.

Frankische heersers

Rond 425 begonnen de Salische Franken hun gebied onder het bewind van Chlodio uit te breiden. In 428 en tussen 450 en 459 versloeg generaal Aetius de Franken tot twee keer toe, maar kon niet verhinderen dat zij hun gebied konden uitbreiden tot aan de Somme. Merovech, de opvolger van Chlodio en vermoedelijk zijn zoon, is de naamgever aan de dynastie der Merovingen. Zij stonden bekend om hun lange haren en werden daarom later reges criniti genoemd, oftewel langharige koningen. Na de dood van Merovech in 458 volgde zijn zoon Childeric I hem op. Hij was de laatste Frankische heerser die in het Romeinse leger diende.

Integratie van de Germanen

In 482 volgde Clovis I zijn vader Childeric op als koning. Clovis werd in 486 na Chr. de absolute heerser over een Germaans koninkrijk met een gemengd Romeins-Germaanse bevolking. Hij consolideerde zijn bestuur met overwinningen over de Gallo-Romeinen en alle andere Frankische stammen, en vestigde zijn hoofdstad in Parijs. Er volgden 250 jaar waarin de Salische dynastie werd gekenmerkt door interne strijd en verval. Het feit dat een deel van de Germanen reeds christen waren, vergemakkelijkte hun integratie in de Romeins-Griekse cultuur. Clovis I, de eerste koning van de Franken, bekeerde zich omstreeks 500 tot het katholicisme, gevolgd door een deel van de Frankische elite.

Karolingen

Clovis I - schilderij van Francois Louis Dejuinne
Clovis I

Uiteindelijk werd de leidende rol van de Merovingische dynastie overgenomen door de Karolingers, die eveneens uit het noorden stamden, Pepijn van Herstal kwam van rondom de Maas in het tegenwoordige België. Hierdoor verschoof het machtscentrum weer meer naar het noorden. Pepijns achterkleinzoon Karel de Grote maakte de oude Romeinse stad Aken tot zijn voornaamste woonstee.

Culturele Renaissance

Met de Karolingen werd er zelfs een bescheiden culturele renaissance in gang gezet die iets herstelde van de vroegere Romeinse welvaart (Karolingische renaissance). Na de dood van Karel de Grote werden de invasies en overvallen op het continent echter hervat, vooral door de Vikingen, Magyaren en Arabieren.